225 lat temu uchwalono Konstytucję 3 maja. Była "ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny"

Minęło 225 lat odkąd została uchwalona Konstytucja 3 maja. Była to pierwsza w Europie, a druga na świecie nowocześnie spisana ustawa regulująca ustrój prawny. Wcześniej podobny dokument podpisały tylko Stany Zjednoczone. 

Ustawa ta likwidowała wiele wad ustroju, między innymi wolną elekcję i demokrację szlachecką w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wprowadzony został tron dziedziczny. Konstytucja zmieniła również ustrój na monarchię konstytucyjną. Zabrała prawo głosu szlachcie, która nie posiadała ziemi. Poza tym zrównała do nich mieszczan, a chłopów wzięła pod ochronę państwa. Zniosła również liberum veto. Poza tym ustanowiła trójpodział władzy. Ustawodawczą stanowił parlament, który się składał z Senatu oraz Sejmu. Funkcja wykonawcza spoczęła na barkach króla i Sejmu. Natomiast władzę sądowniczą miały sprawować trybunały.

Nad ustawą pracowali król Stanisław August Poniatowski, Aleksander Linowski, Hugo Kołłątaj, Ignacy Potocki, Stanisław Staszic, Cipione Piattoli oraz Stanisław Małachowski. 25 marca 1791 roku projekt dokumentu był gotowy, a ostateczna wersja powstała spod ręki Hugona Kołłątaja.

Emocjonujące obrady

Uchwalenie Konstytucji 3 maja nie było prostym zadaniem. Dokument ten miał wielu przeciwników. Król Stanisław August Poniatowski postawił sprawę dosłownie na ostrzu. W stolicy porozstawiał wojska, które miały wywrzeć wpływ na posłów. Obrady rozpoczęły się 3 maja na Zamku Królewskim, strzeżonym przez Gwardię Królewską i wojska Józefa Poniatowskiego. Wokół zebrali się warszawiacy, a na widownię wpuszczano tylko osoby, które pragnęły uchwalenia ustawy. Po emocjonujących naradach, Konstytucję przyjęto bez czytania, większością głosów.

Konstytucja obowiązywała przez zaledwie 14 miesięcy. Została obalona przez armię rosyjską wraz z konfederacją targowicką po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej. Dokument ten sprowokował wrogość wielu narodów, co przyczyniło się do kolejnych rozbiorów Polski.

Według Ignacego Potockiego i Hugona Kołłątaja ustawa ta była "ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny". Mimo wszystko, pamięć o tych wydarzeniach przetrwała rozbiory, a po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, ustanowiono Święto Konstytucji 3 maja. 

Radio ZET/MB

Więcej: