Mechanizm z Antykithiry na Google Doodle. Co to jest i do czego służy?

17.05.2017 10:12

Google Doodle z Mechanizmem z Antykithiry 17 maja przypomina, że mija 115 lat od odkrycia tego starożytnego przyrządu, który służył do obliczania pozycji ciał niebieskich. Sprawdzamy, czym jest, kto go zaprojektował i jak działał mechanizm z Antykithiry.

Rekonstrukcja mechanizmu

fot. CC, Flickr.com Andrew Barclay

Choć mechanizm z Antykithiry został odkryty 115 lat temu, to owe "odkrycie" nie oznacza na pewno czasu jego wynalezienia. "Starożytny laptop", jak niekiedy jest mechanizm nazywany, skonstruowany został około 150-100 lat p.n.e. Może mieć zatem ponad dwa tysiące lat! Określenie "mechanizmu z Antykithiry" wzięło się od miejsca odnalezienia tego przedmiotu - nieopodal greckiej wyspy Antykithiry. Było to dokładnie 17 maja 1902 roku. Dwa lata wcześniej grecki nurek Elias Stadiatos na głebokości 42 metrów odkrył wrak starożytnego statku handlowego. Szybko rozpoczęło się eksplorowanie pokładu, na którym znaleziono wiele starożytnych przedmiotów. Dopiero po dłuższym czasie archeolog Valerios Stais odkrył, że skorodowana bryła brązu wydobyta z wraku zawiera koło zębate. Stopniowo odkrywano kolejne części mechanizmu, ale nikt nie przypuszczał, jak stare może to być znalezisko. Początkowo zakładano, że to średniowieczny zegar, bo nie były znane tak złożone urządzenia z czasów starożytności. Odkrywcy byli przekonani, że tego typu mechanizmy powstawały dopiero w XVIII wieku. Jednak po dokładnych badaniach potwierdzono wiek mechanizmu.

Gogole Doodle 17.05.2017

Tak wygląda Google Doodle, stworzone specjalnie z myślą o uczczeniu 115-lecia odkrycia mechanizmu z Antykithiry.

1

Mechanizm z Antykithiry: czym jest i do czego służył?

Niewielka konstrukcja artefaktu (zaledwie 33 cm wysokości, 17 cm szerokości i 9 cm długości) składa się z 37 kół zębatych odlanych z brązu (początkowo sądzono, że było ich 31), które mają średnicę od 1 do 17 cm. Koła poruszane były za pomocą korbki i poruszały wskazówkami umieszczonymi na tarczy.

Mechanizm z Antykithiry ze względu na stopień skomplikowania często nazywany jest starożytnym komputerem, jednak jest to określenie sporo przesadzone. Mimo wszystko nie można nie dostrzec, z jaką dokładnością obliczał pozycje ciał niebieskich. Tarcza z przodu pokazywała ruch Słońca i Księżyca na tle zodiaku oraz używanego wówczas w Grecji kalendarza egipskiego z uwzględnieniem roku przestępnego co cztery lata. Pokazywała też fazy Księżyca. Tarcze z tyłu pozwalały synchronizować kalendarz słoneczny z księżycowym, a nawet przewidywać zaćmienia Słońca i Księżyca. Oprócz tego, mechanizm odtwarzał nawet takie szczegóły, jak nierównomierny ruch Księżyca na niebie i pozwalał przewidywać momenty wschodów i zachodów ważniejszych gwiazd i gwiazdozbiorów oraz prawdopodobnie także pozycje pięciu znanych wówczas planet.

Kto stworzył mechanizm z Antykithiry?

Ze względu na wiek artefaktu nie jest możliwe potwierdzenie tego, kto był jego twórcą. Jednak technologia mechanizmu wiązana jest z kontynuatorami dorobku Archimedesa i ze szkołą Poseidonio na wyspie Rodos, skupiającej wówczas obok Aleksandrii najlepszych astronomów. Inna z hipotez mówi, że konstruktorem mógł być Hipparch - astronom mieszkający na Rodos, którego idee znalazły zastosowanie w konstrukcji mechanizmu. Są też teorie, że mechanizm powstał około 205 r. p.n.e, a jego twórcy mogliby znać samego Archimedesa, lub być jego bezpośrednimi uczniami.

Oryginalny mechanizm uległ zniszczeniu, jednak samo jego odkrycie pokazało jak bardzo rozwinięte były możliwości techniczne starożytnych Greków. Jeśli chcecie zobaczyć rekonstrukcję artefaktu na żywo, musicie udać się do Narodowego Muzeum Archeologicznego w Atenach.

RadioZET.pl/SA