Zamknij

Puszcza Białowieska: zielony skarb Polski. Odkrywamy największe atrakcje i szlaki

26.05.2020 15:35
Bialowieża
fot. Shutterstock

Puszcza Białowieska to jeden z najbardziej dziewiczych terenów w naszym kraju. Obejmuje ochroną ostatni pierwotny las Europy. Bogactwo tego miejsca tworzy kilkanaście tysięcy starych drzew, setki gatunków zwierząt i roślin, rezerwat żubrów, zabytki Białowieży oraz wiele szlaków pieszych i rowerowych. Puszcza Białowieska, nazywana "zielonym skarbem Polski", zachwyca o każdej porze roku. 

Puszcza Białowieska jest rozległym kompleksem leśnym, o powierzchni 150 tys. km2, leżącym na pograniczu Polski i Białorusi (część polska, w województwie podlaskim, stanowi nieco ponad 42 proc. całego obszaru). To jedyny obiekt przyrodniczy w naszym kraju, który trafił na listę UNESCO. Właśnie tutaj zachowały się jedne z ostatnich i największych fragmentów lasu pierwotnego nizin europejskich. Dzięki walorom przyrodniczym i historycznym ten zakątek Polski doczekał się rangi perły wśród puszcz Europy. Od 1932 roku funkcjonuje tu Białowieski Park Narodowy - jeden z pierwszych parków narodowych na świecie. 

Główną miejscowości Puszczy Białowieskiej jest Białowieża (ok. 2,6 tys. mieszkańców). To w rzeczywistości kilka osad połączonych w jeden ośrodek miejski. Atutem dla turystów, nie tylko z Polski, jest dobrze rozwinięta infrastruktura, która sprzyja pieszym i rowerowym wyprawom. Wyznaczone szlaki, ścieżki, kładki, wieże widokowe czy tablice edukacyjne pozwalają lepiej poznać piękno i bogactwo Puszczy Białowieskiej. Białowieża ma też rozbudowaną bazę turystyczną. We wsi znajdują się cztery hotele, kilka zajazdów i pensjonatów, a mieszkańcy prowadzą kilkadziesiąt kwater agroturystycznych. To idealne miejsce dla miłośników przyrody, folkloru i spokoju. 

Białowieski Park Narodowy: perła UNESCO

Białowieski Park Narodowy powstał na terenie puszczy w 1932 roku (obecna nazwa funkcjonuje od 1947 roku, wcześniej był to Park Narodowy Białowieża). Jest to drugi najstarszy park narodowy w Polsce i jeden z najstarszych w Europie. Ochrona w ramach parku obejmuje jedynie jedną szóstą powierzchni puszczy po stronie polskiej i część po białoruskiej. W 1979 roku Białowieski Park Narodowy został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. W 2014 roku UNESCO rozszerzyło swoją ochronę na całą puszczę, co jednak nie ochroniło przed jej wycinkami po stronie polskiej (wycinka była motywowana walką z kornikiem, z czym nie zgadzali się ekolodzy). 

Sercem polskiej części puszczy jest Rezerwat Ścisły. Ta część parku chroniona od niemal stu lat daje wyobrażenie o tym, jak wyglądały pierwotne lasy na nizinach środkowo-wschodniej Europy przed ingerencją człowieka. Fragment prastarego lasu można poznać jedynie w trakcie wycieczki z przewodnikiem. Chociaż trasa wycieczki przebiega po niewielkiej powierzchni rezerwatu, można zobaczyć niezwykłe, wiekowe drzewa, m.in. 450-letni dąb "Bartny" czy zwalony w 1974 roku 500-letni dąb Jagiełły (podobno przed łowami przesiadywał pod nim władca, stąd też wzięła się nazwa).

ZOBACZ TAKŻE: Parki narodowe w Polsce. 10 miejsc, które warto zobaczyć

Rezerwat Pokazowy Żubrów

Populację żubrów w Puszczy Białowieskiej szacuje się na około 700 osobników, z czego 400-500 żyje po stronie polskiej. Nic dziwnego, że miejsce to nazywa się "ostoją żubrów". Jest w tym zasługa polskich królów i rosyjskich carów, dla których przez kilka wieków obszar ten był prywatnym łowiskiem -  puszcza była chroniona, a polowanie na zwierzęta bez królewskiego zezwolenia zakazane. Dzięki temu na początku XX w. miejsce to stało się jedynym i ostatnim miejscem w Europie, gdzie żubr występował na wolności. 

Puszcza Białowieska żubry
fot. Shutterstock

Dziś te ogromne zwierzęta najłatwiej zobaczyć w Rezerwacie Pokazowym Żubrów. Miejsce to znajduje się na końcu ścieżki edukacyjnej "Żebra Żubra" prowadzącej z Białowieży (cała trasa ma ok. 4 km). 

Skansen Architektury Drewnianej w Białowieży

To prywatny skansen będący zespołem budownictwa drewnianego, charakterystycznego niegdyś dla Podlasia. Kompleks powstał w Białowieży, na terenie dawnej wsi Kropiwnik zniszczonej podczas II wojny światowej. Początek temu miejscu dał charakterystyczny wiatrak koźlak przywieziony tutaj w 1978 roku. Z upływem czasu zaczęły przybywać kolejne drewniane obiekty sprowadzane przez białostockich studentów. Cały teren zmieniono w swoisty skansen prezentujący drewnianą architekturę ludności ruskiej Podlasia. W 2004 roku skansen udostępniono do zwiedzania dla turystów. 

Białowieża
fot. Shutterstock

Do najciekawszych eksponatów skansenu w Białowieży należą m.in. wspomniany wcześniej wiatrak koźlak, kryta słomą chata ze wsi Biała (z końca XIX wieku), stodoła ze wsi Koszele, majsternia, czyli dawny warsztat z początku XX wieku oraz krzyż upamiętniający 1000-lecie Chrztu Rusi Kijowskiej. 

ZOBACZ TAKŻE: Podlasie na weekend. 10 miejsc, które warto zobaczyć

Stara Białowieża: szlakiem Dębów Królewskich

W Białowieży bierze początek wiele szlaków turystycznych liczących nawet kilkaset kilometrów. Wokół uroczyska Stara Białowieża (gdzie niegdyś istniała puszczańska osada) wytyczono Szlak Dębów Królewskich. Trasa biegnie, jak sama nazwa wskazuje, pomiędzy najpotężniejszymi dębami, których wiek szacowany jest na 150-500 lat. 

Każde drzewo na szlaku nosi imię jednego z polskich królów, m.in. Władysława Jagiełły, Stefana Batorego czy Zygmunta Augusta. Dęby reprezentują również władczynie, które odwiedziły Puszczę Białowieską, tj. Bona Sforza czy Barbara Radziwiłłówna. Ustawione obok tabliczki przybliżają najważniejsze informacje na temat drzewa oraz historii królewskiego patrona. Cały Szlak Dębów Królewskich ma około 500 metrów, a jego przejście zajmuje około 20 minut. Trasa jest poprowadzona po drewnianych kładkach, dostępnych również dla osób niepełnosprawnych. 

Park Pałacowy i Cerkiew św. Mikołaja: zabytki Białowieży

Park Pałacowy rozciągał się wokół zbudowanego pod koniec XIX wieku carskiego pałacu w Białowieży. Obiekt ten nie przetrwał niestety do naszych czasów - został zniszczony w czasie II wojny światowej. Na tzw. wzgórzu pałacowym można jednak odnaleźć grupę ponad 200 dębów pamiętających jeszcze czasy saskie. Dzisiaj w miejscu dawnego pałacu wznosi się Muzeum Przyrodniczo-Leśne. Wizyta w tym miejscu to doskonały wstęp do poznawania terenu puszczy. W muzeum można obejrzeć ciekawe zbiory przyrodnicze i zapoznać się ze sposobami użytkowania lasu na przestrzeni wieków. 

 Dom gubernatora - Białowieża
fot. Wikimedia Commons

Na terenie Parku Pałacowego zachowało się też kilka ciekawych obiektów, m.in. brama wjazdowa czy dworek gubernatora - w tej drewnianej budowli z 1845 roku można odnaleźć wpływy rosyjskie. Przy grobli prowadzącej z parku zachował się obelisk, czyli swoisty pomnik przypominający polowanie Augusta III Sasa w 1752 roku. Warto zwrócić też uwagę na dworzec Białowieża-Pałac, który jest współczesną repliką budowli z czasów carskich. Zadaszony peron służył niegdyś władcom Rosji przyjeżdżającym do Białowieży na polowania. Obecnie odbywają się tu wystawy. 

Cerkiew św. Mikołaja jest kolejnym obiektem przypominającym o carskiej przeszłości miasteczka. Ceglana świątynia została wzniesiona pod koniec XIX wieku, wraz z pałacem. Najciekawszym elementem cerkwi jest sprowadzony z Petersburga ikonostas. 

Puszcza Białowieska: popularny szlak rowerowy

W tym regonie znajdzie się też miejsce dla wielbicieli wycieczek na dwóch kółkach. Popularna jest trasa rowerowa biegnąca z Narewki do Puszczy Białowieskiej. Szlak ma 36 km i wiedzie przez północną część puszczy - przez niewielkie wsie i lasy liściaste aż do  Białowieskiego Parku Narodowego. Przebiegająca w obrębie parku trasa daje okazję przyjrzenia się wiekowym borom sosnowym czy puszczańskim łąkom. W połowie rowerowego szlaku znajduje się Uroczysko Głuszec, czyli dawna ostoja głuszców. W dalszej części wycieczki na rowerzystów czeka przejazd przez las aż do Narewki. 

Ta trasa przeznaczona jest dla początkujących, a jej przejazd zajmuje około 4 godzin. Dokładny przebieg tego szlaku rowerowego to: Narewka-Guszczewnica-Olchówka-Masiewo-Uroczysko Głuszec-Kosy Most-Janowo-Narewka. 

ZOBACZ TAKŻE: 

• Rowerem po Polsce. 8 najciekawszych tras rowerowych

• Wybrano najlepsze miejsca na podróż w 2020 roku. Na liście jedno z Polski

Źródło: "Podlasie i Suwalszczyzna", Travelbook, Wydanie I, Helion 2019