Zamknij

Stonehenge – kamienny krąg pełen tajemnic [Fakty i ciekawostki]

18.07.2021
Aktualizacja: 18.07.2021 11:30
Stonehenge
fot. Shutterstock

Stonehenge, potężny kamienny krąg, od wieków rozbudza wyobraźnię naukowców, historyków i turystów. To jeden z najbardziej rozpoznawanych symboli Anglii, a jednocześnie jedna najbardziej tajemniczych budowli na świecie. Jak zbudowano Stonehenge i jakie tajemnice kryje ta niezwykła atrakcja? Przedstawiamy najważniejsze informacje i ciekawostki.

Stonehenge znajduje się w południowej Anglii, w odległości około 13 km od miasta Salisbury w hrabstwie Wiltshire. Obecny wygląd zabytku jest wynikiem prac renowacyjnych i rekonstrukcyjnych wykonanych w XX wieku. Miejsce to wciąż kryje wiele sekretów, mimo że naukowe badania nie ustają, przynosząc nowe odkrycia i hipotezy. W 1986 roku obszar Stonehenge został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Stonehenge. Kamienie pełne tajemnic

Stonehenge to megalityczna budowla składająca się z zespołu stojących kamieni ułożonych w kręgi. Do dzisiaj zachowały się 83 kamienie – największe z nich mają 9 metrów wysokości i ważą aż 25 ton. Potężny krąg otacza rozległa zielona równina, przecięta widoczną w oddali szosą.

Aleja prowadząca do Stonehenge ma długość 3 kilometrów i szerokości 11 kilometrów (pierwotnie jej krawędzie ograniczał wał ziemny). Zewnętrznym, pierwszym kręgiem jest pierścień 30 kamieni (nazwanych sarsenami) o średnicy 40 metrów. Wewnątrz niego wznosi się pierścień błękitnych kamieni (tzw. bluestones). Do samego wnętrza Stonehenge prowadzi jeszcze podkowa złożona z pięciu głazów (tych największych, 9-metrowych) oraz niewielka podkowa złożona z 30 kolejnych błękitnych kamieni. W samym środku Stonehenge znajduje się przewrócony megalit, tzw. Altar Stone.

Nie jest do końca jasne, czym było Stonehenge. Istnieją różne teorie na temat funkcji niezwykłej budowli i dla każdej z nich naukowcy znajdują przekonujące argumenty. Budowla mogła służyć zarówno jako świątynia kultu Słońca i Księżyca, jak i wielkie obserwatorium astronomiczne.

Jak z kolei pokazują wykopaliska archeologiczne, około 3100 roku p.n.e. Stonehenge mogło być wielką nekropolią - znaleziono na tym terenie wiele fragmentów ciał, również zdeformowanych, co wskazuje, że byli to ludzie chorzy. Na tej podstawie wysnuto kolejną teorię, że miejsce to było centrum uzdrowień i celem pielgrzymek mieszkańców okolicznych terenów.

Kamienny krąg Stonehenge: jak powstał?

Pochodzenie Stonehenge stanowi jedną z największych zagadek archeologii. Słynna budowla nie powstała od razu – olbrzymie kamienie układano w krąg etapami od epoki neolitu do brązu, czyli mniej więcej przez tysiąc lat. W ciągu następnych wieków wiele z kamieni uległo zniszczeniu. Widok obecny to efekt restauracyjnych prac w latach 1919-1964.

Największe, 9-metrowe bloki kamienne pochodzą z okolic Marlborough Downs (około 30 km na północ od Stonehenge), natomiast mniejsze, 4-tonowe błękitne skały – z Preseli Hills (teren dzisiejszej Walii, około 250 km od budowli).

Zagadką dla naukowców jest między innymi to, jak z odległości kilkuset metrów udało się dostarczyć na miejsce wielotonowe głazy. Pierwotnie zakładano, że wykorzystywano do tego ludzi i potężne zaprzęgi wołów. Jedna z teorii, ogłoszona w 2018 roku przez walijskiego naukowca Briana Johna, zakłada jednak, że to nie ludzie je przetransportowali. Zamiast tego wykorzystali znajdujące się już na miejscu kamienie, które przyniósł lodowiec około pół miliona lat temu.

Stonehenge
fot. Shutterstock

W ostatnim czasie archeolodzy coraz częściej dokonują nowych odkryć na temat tego miejsca. Jedne z ostatnich badań wskazują, że tajemnicza budowla powstała setki lat wcześniej... w zupełnie innym miejscu, oddalonym o około 250 km. Do takich wniosków przyczyniło się odkrycie pozostałości kamiennego kręgu w Walii, który ma wiele punktów wspólnych ze Stonehenge.

Według naukowców z University College London część kamieni została przeniesiona do Stonehenge z budowli zwanej Waun Mawn, datowanej na 3000 r. p.n.e. Znajdujący się tam okrąg ma średnicę 110 metrów – tyle samo co ten w Anglii. Co więcej, oba kręgi są ustawione względem wschodzącego Słońca w czasie przesilenia letniego. Dodatkowo jeden z kamieni znajdujący się w Stonehenge pasuje do otworu znalezionego w walijskim kręgu.

Naukowcy z londyńskiego uniwersytetu sugerują, że kamienie mogły zostać przeniesione do Anglii podczas migracji ludności mieszkającej na terenie współczesnej Walii – ludzie zabierali ze sobą swoje pomniki, by wznieść je w nowo zamieszkałych obszarach. Taką teorię potwierdza fakt, iż na miejscu znaleziono szczątki osób wywodzących się z południowej części Walii.

Ciekawostki o Stonehenge

Stonehenge za 6600 funtów

Do początku XX wieku historyczny pomnik Stonehenge był własnością prywatną – należał do rodziny Antrobus. Gdy ostatni spadkobierca zginął na froncie I wojny światowej, cały majątek został wystawiony na aukcję. Nowym właścicielem w 1915 roku stał się Cecil Chubb, który kupił całą ziemię wraz z kamiennym kręgiem za 6600 funtów. Trzy lata później przekazał ten teren narodowi. Obecnie budowla należy do Korony Brytyjskiej, a zarządza nim organizacja English Heritage zajmująca się zabytkami w Wielkiej Brytanii.

Kamienie Stonehenge jako instrumenty muzyczne

Badacze w ostatnim czasie odkryli niezwykłe właściwości kamieni Stonehenge – akustyczne. Po przeprowadzonym eksperymencie okazało się, że spora część uderzonych kamieni brzmi i dźwięczy. Zdaniem brytyjskich naukowców właśnie ta cecha głazów była powodem, dla którego transportowano je z odległości kilkuset kilometrów. Zbudowane z „brzmiących” kamieni Stonehenge było zdaniem ekspertów gigantycznym instrumentem – jego dźwięk mógł być słyszany z bardzo daleka, zwoływał ludność, obwieszczał o ceremoniach i obrzędach. Według jednej z legend kamienny krąg uznawany był też za świątynię leczącą dźwiękiem, a w jej centrum miały zbiegać się tajemnicze moce.

Repliki Stonehenge

Na przestrzeni lat powstało wiele replik Stonehenge. Jedna z nich znajduje się w Maryhill w stanie Waszyngton i została wzniesiona jako pomnik wojenny. Ciekawie prezentuje się też Stonehenge Aotearoa w Nowej Zelandii – to nowoczesna replika angielskiej budowli stworzona z drewna i malowanego betonu.

Kopia budowli, o połowę mniejsza od oryginalnego Stonehenge, znajduje się również na amerykańskim uniwersytecie (University of Missouri w Rolla). Jest też niewielka replika w East Stroudsburg University (w północnej Pensylwanii). W Polsce 2018 roku Park Ewolucji w Sławutówku zbudował pierwszą w Polsce pełnych rozmiarów replikę Stonehenge.

Stonehenge: legendy wokół znanej atrakcji

Stonehenge owiane jest wieloma legendami. W średniowieczu wierzono, że kamienny krąg został zbudowany przez czarnoksiężnika Merlina. Miał on za pomocą czarów przenieść ogromne głazy z jednej ze świątyń w Irlandii.

Jedną z najpopularniejszych legend jest ta, że Stonehenge zbudowali mieszkający tam niegdyś mityczni olbrzymi. Dzięki kamieniom mieli odzyskiwać zdrowie i moc. Poprzez wierzenia w istnienie olbrzymów miejsce to zyskało nawet nazwę – „Giant’s Dance”, czyli miejsce tańca olbrzymów.

Według lokalnej legendy tzw. błękitne kamienie z Carn Menyn Ridge posiadają właściwości magiczne i uzdrawiające. Wiara w niezwykłą moc tego miejsca przez wieki ściągała w te rejony tłumy pielgrzymów. Przez jakiś czas wierzono też, że kamienne kręgi zostały stworzone przez samych kosmitów i służyły im jako lądowisko.

Stonehenge z lotu ptaka [WIDEO]